Machinaal borduren op geweven nylon: hoe het bij ons gaat

Zoek je in Nederland op machinaal borduren, dan kom je meestal uit bij mensen die een machine willen kopen of ergens werk willen laten doen. Dit is geen van beide. Wij borduren alleen onze eigen halsbanden, riemen en hondenpenningen en nemen geen werk van buiten aan, dus er staat hier geen prijs per steek. Wat er wel staat is hoe het bij ons gaat, want dat verklaart een heleboel keuzes die op de productpagina's alleen als resultaat te zien zijn.

De machine kan geen lettertype lezen

Dat is het eerste dat mensen verrast. Een borduurmachine krijgt geen letter en geen font, hij krijgt een bestand met naaldposities: waar de naald neer moet, waar hij omhoog moet, in welke volgorde en met welk garen. Dat bestand maken heet digitaliseren.

Digitaliseren is geen omzetting die je automatisch laat doen. Dezelfde naam van zes letters kan op een stuk of vijf manieren als naaldpad worden uitgeschreven, en die manieren gedragen zich verschillend op een band. Wat wij per naam vastleggen zijn de steekrichting per letterdeel, de plek waar de machine tussen letters overspringt, en waar hij de draad afsnijdt in plaats van meesleept. Doe je dat laatste verkeerd, dan zit er een spandraadje tussen twee letters dat een hond binnen een week ergens achter haakt.

De naald: bolpunt, geen scherpe punt

Hier zit het verschil tussen een band die de belasting nog draagt en een band die je verzwakt hebt om er een naam in te zetten.

Een scherpe naald snijdt. Op stof is dat geen probleem, want de draden schuiven weer dicht. In geweven nylon snijdt een scherpe punt de nylondraden door, en elke doorgesneden draad is een draad die niet meer meetrekt. Duizenden steken later heb je een naam op een band die op die plek meetbaar minder aankan.

Een bolpuntnaald duwt de draden opzij in plaats van ze te snijden. De band houdt zijn opbouw en het gaatje sluit zich om het garen. Wij lopen op de smalle banden met een fijnere naald dan op de zware Tactical (Gemaakt door Squffy)-band, simpelweg omdat een dikkere band een steviger naald nodig heeft om er zonder oversteken door te komen.

Er zit een plafond op de dichtheid

Op katoen kun je vrij dicht stikken zonder dat er iets misgaat. Op geweven nylon niet, en de grens is harder dan mensen verwachten.

Boven ongeveer drie en een halve steek per millimeter begin je de band te perforeren. Dat is geen theoretisch bezwaar: je ziet het als je de band tegen een raam houdt en er daglicht door de letter heen komt. De gaatjes staan dan zo dicht op elkaar dat de weving op die plek meer gat dan band is.

Wij blijven daaronder, en op de zwaardere Tactical-band iets lager dan op de Classic- en Puppy-band, omdat de letters daar meestal groter zijn en een grotere letter minder steken per millimeter nodig heeft om dicht te lijken. Het is een van de weinige plekken in dit vak waar meer echt slechter is.

Achterkant, snelheid en spanning

Drie instellingen die samen bepalen of het er netjes uitkomt, en geen ervan is zichtbaar in het eindresultaat.

• Een dunne achterlaag. Niet om de band te dragen, want dat kan de band zelf, maar om te voorkomen dat de naald op het dichte weefsel opstuitert en een steek overslaat. Wij snijden hem daarna vlak af en laten hem zitten: eraf trekken beschadigt de steken eronder.
• Lager toerental dan de machine kan. Harder lopen levert niet slechtere letters op maar meer draadbreuken per uur, en elke breuk is een nieuwe start met een knoopje. Langzamer is schoner.
• Spanning tussen boven- en onderdraad. Staat de bovendraad te vast, dan komt de onderdraad naar boven en zie je stipjes in een verkeerde kleur langs de rand van donkere letters. Te los en er blijven lusjes staan.

De onderdraad is bij ons kleurgematcht op de bandkleur en niet standaard wit, want een halsband klapt tijdens het lopen om en dan kijk je tegen de achterkant van het borduurwerk aan.

Wat er in de praktijk misgaat

Vier dingen, in de volgorde waarin we ze tegenkomen. Overgeslagen steken door een naald die te lang mee is. Trekken in de letter doordat de band niet strak genoeg in het raam zat. Draadbreuk, meestal spanning of garen dat te lang op de spoel heeft gestaan. En onderdraad die doorkomt, wat altijd bovenspanning is.

Alle vier zijn zichtbaar voordat de band de deur uitgaat, en dat is de reden dat er iemand naar kijkt in plaats van dat we op de machine vertrouwen. Een naam kun je er niet uithalen: het garen zit door het weefsel heen en uitpluizen laat de band nooit meer worden zoals hij was. Dus wat niet goed is, wordt opnieuw gemaakt.

Garen: polyester, veertig gewicht

Wij stikken met polyester borduurgaren in het gewicht dat in de branche standaard is voor bandwerk. Rayon geeft een mooiere glans en gaat onder Nederlandse zon sneller achteruit dan het nylon eronder, en dat is precies verkeerd om: je wilt niet dat de naam het eerst opgeeft.

Uit ons atelier: naalden gaan er na een paar productiedagen uit, spoelen wisselen elke paar banden, en de spanning wordt aan het begin van elke sessie op een proeflapje nagekeken. Niets daarvan is terug te zien in het eindproduct, en dat is min of meer het punt.